S’arrelata chi Giacu Meloni, su segretàriu de sa CSS, at lìgiu eriseru in su Consillu Regionali po s’atòbiu chi ant fatu po arraxonai de sa crisi de sa chìmica in Sardìnnia. Grandu merescimentu de su segretàriu chi at sceberau de chistionai in sardu, finas scriendi s’arrelata sua cunforma a is inditus de s’Acadèmia e de is Arrègulas.
Sa furriadura in sardu est de Ivo Murgia.

SALUDU A SA PRESIDENTI DE SU CONSILLU REGIONALI DE SARDÌNNIA
SALUDU A TOTU IS RAPRESENTANTIS DE SU PÒPULU SARDU

Sa cunfederatzioni sindacali sarda de 24 annus assumancu, de candu est nàscia, est denuntziendi sa crisi de sa chìmica in Sardìnnia. Imoi est ora de nai sa cosa comenti est. Sa chìmica in Sardìnnia est spaciada! E incapas est spaciada in Marghera puru, poita s’ENI at totu cambiau su pianu suu de is imbistimentus e est ghetendi-sì a is energias noas e lìmpias.
Is Sardus ant spèndiu unu sciacu mannu de dinai in custu setori: 2.800 milliardus de is francus bècius (sa lira italiana), si-ddus at donaus a Rovelli, in su 1997, su Crèditu Industriali Sardu, po ndi pesai is impiantus de Portu Durra (Porto Torres) e s’IMI iat dèpiu donai àterus 1.000 milliardus de licuidatzioni a sa famìllia Rovelli. Giai in is annus ’90 s’ENI iat incumentzau s’arrevolutzioni tennològica in is impiantus suus prus importantis e candu iat torrau a assetiai sa cosa, dònnia borta po sa Sardìnnia boliat nai a nci perdi postus de traballu. De unu contu chi eus fatu nosu, ndi est bessiu a pillu chi po sa chìmica in Sardìnnia eus spèndiu su tanti de duus pianus de Rinascita.
Su chi ndi eus tentu comenti a stipèndius o àteru guadàngiu econòmicu po su logu nostu est tropu pagu e no abastat mancu a arrangiai su dannu chi s’at lassau s’indùstria de s’ENI po su chi spetat a s’ambienti o a is maladias, càntzeru etc., chi s’agataus aundi totu ant traballau is indùstrias. Sa positzioni de sa CSS est crara.
Nosu boleus s’unioni de su pòpulu sardu po sa chistioni chi seus arrexonendi oi, cun custas cunditzionis:
1
A nci bogai de s’ìsula nosta a s’ENI cun dinnidadi e firmesa. Nosu Sardus si-ndi depeus stantargiai po nci bogai a s’ENI, chi at fatu dannu meda in Sardìnnia. Naraus cun craresa, arremonendi a su poeta latinu Virgìliu, “Timeo Danaos et dona ferentes ”. No si penseus una cosa chi no est, s’ENI s’iat a podi arrendi puru a su chi bolit sa polìtica o su sindacau o su pòpulu, mancai lassendi in Sardìnnia is traballus peus, is prus chi imbrutant su logu, is chi nemus bolit prus in Europa. E custu puru est un’arregalu aferenau, poita iat a bolli nai a spendi àteru dinai, meda, po su Stadu o po sa Regioni, e is postus de traballu chi s’iant a aturai iant a essi pagu cosa diaderus, forsis po unus cantu mesis sceti, comenti est giai capitau in su tempus passau.
2
S’ENI paris cun su Guvernu de sa Repùbrica, chi po mesu de su Ministèriu de su Tesoru est unu de is atzionistas suus prus mannus, prima de si-ndi andai, si depit pagai totu su dannu chi s’at fatu.
3
Is espertus de sa Regioni depint carculai su dinai de depi pediri a su Stadu e custu dinai bolit torrau a imbistiri po limpiai su logu e po ddu torrai comenti fiat prima.
Ghetaus su bandu po ca is giòvunus nostus, laureaus in ingennieria, biologia, geologia etc. e is operajus nostus agatint traballu luegus in is traballus de bonìfica. Segundu is càrculus nostus, nci est traballu po 20 annus assumancu.
Sa Regioni depit imbistiri in s’energia lìmpia, soli e bentu ainnantis de totu, arrespetendi sa bellesa de su logu. No aceteus cun fortza s’idea de ndi mandai a innoi s’àliga nucleari, ma penseus ca seus un’ìsula de turismu.
Impereus is pannellus de su fotovoltàicu in is zonas industrialis chi no funt traballendi prus e chi funt adanniadas, po mala sorti nosta.
Promovaus un’arreforma bera po modernizai su traballu de su messaju e de su pastori pondendi-ddus in cuntatu cun s’industria po traballai is produtus nostus de su sartu e de su bestiàmini. Imbistaus in sa pisca, in su turismu de is cungressus e culturali a totu annu, in s’artisanau cun is cuncursus temàticus.
Afortieus su tessìngiu, movendi de sa Legler chi bolit torrada a ponni in motu, e su tapetu sardu aicietotu.
Torreus a fai caminai s’economia de sa connoscèntzia e de is tennologias noas e modernas, ponendi stima a s’abilèntzia de is giòvunus nostus.
No est nau chi, andendi beni custas cunditzionis, abascendi su PIL si depat abasciai su tenori de vida de is Sardus puru! No pongaus in menti a custu mitu de su PIL!
Su boboi est spaciau po s’ENI in Sardìnnia, anca at fatu dinareddu e s’at lassau morti e dannu. Est printzipiendi oi, sa festa nosta bera. Nosu Sardus depeus imperai custa crisi internatzionali po cambiai pàgini e pensai a unu svilupu nou.
Festa de su Pòpulu Sardu poita eus agatau s’unioni torra.
Festa poita si seus incarrerendi in su mori de su svilupu nostu beru.
Lìberus de guvernai su svilupu de sa terra nosta, arrespetendi su logu, is comunidadis, sa genti.
Sigurus de aberri una caminera de benistai e de prexu po custu pòpulu nostu e po sa Natzioni Sarda.

Casteddu, su 15 de mesi de argiolas de su 2009

Po sa Delegatzioni Sindacali de sa CSS
Su Segretàriu Generali de sa CSS

Dott. Giacu Meloni

S’Acadèmia agradessit is fueddus de Claudia Lombardo, sa Presidenti de su Consillu Sardu, chi at pubricau un’artìculu in su giornali ”L’Unione Sarda” de su 12 de argiolas e chi si podeis ligi innoi in bàsciu.

La proposta
Nel nuovo Statuto una norma per la lingua sarda

“Sa limba”: per il presidente del Consiglio regionale Claudia Lombardo «serve una norma di tutela formale»

«Un nuovo Statuto con la lingua sarda»

Domenica 12 luglio 2009

Nel momento in cui si sente urgente la scrittura di un nuovo Statuto d’autonomia, il problema di una sostanziale – e non più retorica – difesa e promozione del sardo non può non avere un rilievo statutario.
La nostra lingua deve essere inserita con norma organica nel nuovo Statuto. Non solo perché dallo Statuto vigente l’aspetto linguistico e identitario è ignorato, ma anche per adeguarsi alla normativa che prevede per le Regioni speciali, sedi di lingue di minoranza, di procedere attraverso specifiche previsioni statutarie se si vuole legiferare in merito.
Non ultimo, l’aspetto socio-culturale e di costume. Per il 90 per cento dei sardi, la lingua sarda -insieme al gallurese, al sassarese, al catalano di Alghero e al tabarchino – deve essere promossa e sostenuta perché è parte costitutiva dell’identità, come risulta nella ricerca sociolinguistica fatta nel 2007 dalle Università di Cagliari e di Sassari per conto della Regione sarda. La ricerca ha evidenziato come quasi un milione e mezzo di cittadini sardi ha scoperto, o riscoperto l’identità e, soprattutto, la richiesta che la politica si
occupi della questione. I sardi, in buona sostanza, desiderano che le istituzioni regionali promuovano e sostengano il sardo e le altre quattro lingue alloglotte (minoritarie) con adeguate misure di legge.
Non è mio compito, naturalmente, indicare strade, processi, iniziative. Ma non sarà inutile fornire un quadro di riferimento entro cui il Consiglio regionale dovrà muoversi.
L’Europa e l’Italia hanno adottato norme a tutela del sardo insieme alle altre lingue storiche parlate nella Repubblica. A questo, naturalmente, è necessario attenersi. Ma è nostro obbligo estendere la tutela e l’attività di promozione alle macro varianti linguistiche nel momento in cui si prevede di legiferare in materia. Per di più la normativa in vigore in Sardegna si è mostrata largamente inadeguata a perseguire una valida politica linguistica. Anche se sarebbe sbagliato dire che si sia rivelata inutile. L’esistenza della legge regionale ha
permesso un grande passo in avanti in quella che possiamo definire una “defolclorizzazione” del sardo.
Diversa la valutazione per l’idea di procedere alla standardizzazione del sardo con la sperimentazione della Limba sarda unificada e della successiva Limba sarda comuna. Un’iniziativa che è andata avanti non senza discussioni e polemiche anche accese. Per questo motivo credo che, nell’imminenza della stagione costituente della nostra nuova autonomia, sia opportuno fare tesoro delle esperienze acquisite e procedere agli aggiustamenti necessari per evitare che cali dall’alto l’idea di uno standard scritto ufficiale che porti verso la deriva di una lingua sarda imposta per ragioni politiche.
Premesso che una lingua è, e rimane, viva fino a quando c’è chi la parla e non per disposizione di una norma di legge, dobbiamo porci il problema di come, e se, portare a sintesi le cinque macro aree linguistiche dell’Isola. Ciò rende necessario partire dalla lingua sarda effettivamente parlata, in tutte le varianti, evitando di creare un prodotto artificiale, studiato a tavolino e imposto dall’alto. Un processo di unificazione, dunque, che dovrà essere promosso in maniera democratica, nei modi e nei tempi.
Esso potrà formarsi sfruttando tre assi portanti: la scuola, i mezzi di informazione e la cultura che, partendo dalle parlate locali, possano maturare un percorso di conoscenza, il più ampio possibile, per arrivare ad acquisire una forma scritta e parlata che derivi dal comune patrimonio lessicale e letterario di tutti i territori sardi. Penso, per esempio, alla redazione di una enciclopedia del sardo dalla quale trarre una forma di linguaggio scritto che unisca tutti gli elementi comuni della nostra lingua, sia grammaticali che lessicali, senza relegare a forma dialettale le varianti esistenti.
Attraverso questa strada si potrà arrivare a creare una lingua sarda promossa dalla partecipazione di tutte le componenti territoriali che contraddistinguono le differenti ricchezze linguistiche locali, così come sono state tramandate, custodite e preservate.

CLAUDIA LOMBARDO
* Presidente del Consiglio regionale

Est on line su lìburu “Arrègulas po ortografia, fonètica, morfologia e fueddàriu de sa Norma Campidanesa de sa Lìngua Sarda” chi eus a presentai custu sàbudu.
Is chi funt interessaus ndi-ddu podint scarrigai de su link in bàsciu.

Arrègulas

SÀBUDU SU 18 A IS 10.00 DE A MANGIANU IN CASTEDDU

- PALAZZO REGIO, PIAZZA PALAZZO –

SA PROVÌNCIA DE CASTEDDU

E SU COMITAU SCIENTÌFICU PO SA NORMA CAMPIDANESA

 

ANT A PRESENTAI SU LÌBURU “Arrègulas po ortografia, fonètica, morfologia e fueddàriu de sa Norma Campidanesa de sa Lìngua Sarda”; SEIS TOTUS CUMBIDAUS A BENNI po afortiai sa lìngua nosta e dda incarrerrai a fai su tretu democràticu chi depit fai po chi siat sa lìngua de TOTUS IS SARDUS!!!

Su lìburu Arrègulas po ortografia, fonètica, morfologia e fueddàriu de sa Norma Campidanesa de sa Lìngua Sarda chi sa Provìntzia de Casteddu e su Comitau Scientìficu chi ddu at fatu ant a presentai in Casteddu, Palazzo Regio, sàbudu 18 de su mesi de argiolas 2009 a is de 10.00 de a mangianu proponit unu Campidanesu chi a su scriri e a is intrànnias suas ddu potzant connosci e achipi totus.

Difatis su Campidanesu chi is Arrègulas proponint est su Campidanesu generali (o comunu), imperau in poesia pruschetotu de is cantadoris campidanesus, e chi apicigat giai a pari cun sa bariedadi diatòpica de giossu, chi movit de Casteddu e sprundit a is Logus a su costau cosa sua, conca a is duus orus de mari.

Su lìburu no timit de spricai ita est su Sardu: totu su chi pertocat is duas bariedadis de sa lìngua sarda, su Campidanesu e su Logudoresu E duncas de s’ora chi sa lìngua sarda est una, a duas bariedadis, tocat a fueddai de unu standard de sa lìngua (su de sa lìngua sarda) a duas normas: sa norma de su Campidanesu (chi su Comitau Scientìficu e sa Provìntzia de Casteddu ant a proponni sàbudu 18 in Casteddu), e sa norma de su Logudoresu (chi est ancora de fai)

In prus, de s’ora chi a ndi achipi una lìngua de parti de unu pòpulu no est cosa de pagu, e giai mai in sa stòria una chistioni diaici at pigau unu sètiu democràticu, sa Provìntzia de Casteddu e su Comitau Scientìficu funt de su parri ca s’achipimentu ddu at a fai su Consillu Provintziali de Casteddu agoa de ai intèndiu su parrimentu e is propostas de totus.

Duncas sàbudu 18 nemus presentat unu lìburu giai acabau, ma unu lìburu de amellorai. Is propostas de amelloramentu o pediduras depint lompi aìnturu de una dii chi at a essi nada in s’atòbiu de su 18 e in s’imprenta, a is indirìtzius (chi agatais puru in su cumbidu) e chi funt su curreu eletrònicu: comitaunormacampidanesa@gmail.com; o su forum (chi at a aberri de su 19 de su mesi de argiolas): http://comitaunormacampidanesa.forumup.it; àteras informatzionis si podint arriciri a su nùmeru 348 72 33 653 de su telefoneddu.

 

******************************************************************

Il libro “Regole per ortografia, fonetica, morfologia e vocabolario della Norma Campidanese della Lingua Sarda”, che la Provincia di Cagliari e il Comitato Scientifico che lo ha realizzato presenteranno a Cagliari presso il Palazzo Regio in Piazza Palazzo sabato 18 luglio alle ore 10.00, propone un Campidanese che, per ciò che concerne l’ortografia e le caratteristiche della lingua, possa essere riconosciuto e accolto da tutti.

Infatti il Campidanese proposto dalle Arrègulas è il Campidanese generale (o comune), usato in poesia soprattutto dai cantadoris campidanesi, e corrispondente pressappoco alla varietà diatopica meridionale, che si estende dal capoluogo e l’immediato hinterland lungo le due fasce costiere.

Il libro non teme di dare una definizione di Sardo: tutto ciò che riguarda le due varietà letterarie della lingua sarda, il Campidanese e il Logudorese;

E allora dal momento che la lingua sarda è una, con due varietà, bisogna parlare di uno standard linguistico (quello del sardo) con due norme: la norma del Campidanese (che il Comitato Scientifico e la Provincia di Cagliari proporranno sabato 18 a Cagliari) e la norma del Logudorese (che è ancora da scrivere).

Inoltre, dal momento che l’accogliere una lingua da parte di un popolo non è argomento di poco conto, e considerando pure che quasi mai scelte di questo tipo hanno preso una via democratica, la Provincia di Cagliari e il Comitato Scientifico sono del parere che l’adozione andrà formalizzata dal Consiglio Provinciale, dopo aver sentito l’opinione e le proposte di tutti.

Dunque sabato 18 non verrà presentato nessun libro definitivo, ma un libro da migliorare. Le eventuali proposte di miglioramento o quesiti devono pervenire entro una data che verrà comunicata nell’incontro del 18 e poi sulla stampa agli indirizzi (che si trovano pure nell’invito) e che sono: l’indirizzo di posta elettronico comitaunormacampidanesa@gmail.com; o il forum (in funzione dal 19 luglio): http://comitaunormacampidanesa.forumup.it; altre informazioni verranno rilasciate telefonando al numero di cellulare 348 72 33 653.

Cumbidu

S’Acadèmia de su Sardu onlus ponit in s’arretza sa Carta de s’Acadèmia. In sa Carta ddoi funt is printzìpius, is tentas, is ideas, is ainas e is fainas chi boleus fai. A chini ddi interessat, si-dda podit scarrigai de innoi etotu.

Po fueddai cun nosu, scriei-sì a acadesusa@gmail.com

Carta

Su presidenti Oresti Pili e su visu-presidenti Tonino Bussu ant a essi in Ollollai custu sàbudu po su cuncursu de su binu sardu, aundi ant a chistionai de is òperas de s’editori ‘Delfino’. Ddoi ant a essi finas duus bingiateris chi ant a contai de su traballu insoru in sardu e poesias in lìngua sarda.

Programa

S’Acadèmia saludat a Tziu Fideli Lai, cantadori a sa moda campidanesa de Cabuderra, chi s’at lassau custas diis.
Gràtzias a issu e a is àterus cantadoris po su chi ant fatu po su campidanesu literàriu, chi est finas su mori anca eus caminau po ndi pesai is “Arrègulas” chi megaus de proponni po sa scridura de su campidanesu.

Comitau Scientificu po sa Norma Capidanesa de su Sardu Standard
Patrocinau de sa Provincia de Casteddu
  
ALFA Editrice (2009)
183 p. – 12,00 €
 

Norma Campidanesa

INTRODUTZIONI

Sa lìngua sarda, che a medas lìnguas de is natzionis sena de stadu (connotas puru comenti minorias linguìsticas), no at fatu ancora totu su tretu stòricu suu e duncas si-ndi depit ancora scabulli de unus cantu barrancus mannus e, paris, si depit procurai is ainas chi ddi serbint po chi dda potzant imperai totus e po chi potzat setzi impari a is àteras lìnguas mannas de is stadus.
Is problemas chi sa lìngua sarda si depit farcai, custu ddu sciint totus, funt: su partzimentu de sa Lìngua e s’aunitzamentu de s’ortografia.
Ca funt problemas antigus nemus podit nai ca no. Tocat sceti a ligi is fainas in Sardu, antigas o noas, pagus o medas. Totus tenint un’ortografia diferenti e donniuna imperat una lìngua sua chi, mancai in pagus cosas, si stèsiat de s’àtera.
Ca custus problemas is Sardus ddus portant in su coru e ca fatu-fatu bessint a pillu nemus, a su pròpiu, podit nai ca no. Difatis, cantu bortas eus intèndiu pregontas che Cali lìngua sarda? Comenti tocat a ddu scriri su Sardu?
Ca funt problemas berus nemus tenit dudas. Difatis, lompendi custas pediduras a sa realidadi de s’Istitutzioni nosi pregontaus: Cali Sardu at a imperai sa Provìntzia de Casteddu po sa faina sua, duncas po scriri delìberas, duncas po si fai cun sa Regioni, cun is àteras provìntzias de sa Sardìnnia, cun is Comunus, cun sa genti e cun is scolas de sa provìntzia de Casteddu?
Imoi, in su connotu su problema de imperai una lìngua aguali po totus forsis no fiat aici forti de indulli a chini podiat de agatai una solutzioni, ma oindii sa chistioni no podit essi stesiada a àtera dii. S’abisòngiu de oi acapiau a su traballu chi depit fai s’Istitutzioni (e torreus Comenti at a scriri sa Provìntzia de Casteddu?) o sa Scola (Is studiantis de Casteddu e de Cabuderra ant a scriri a sa matessi manera?), po intrai in duas chistionis sceti aundi s’imperu de su Sardu est sèmpiri prus pediu, nosi ponint a donai arrespusta luegus a su problema nostu bèciu de sèculus.
Un’arrespusta conca a innia nosi-dda donat su Comitau Scientìficu chi at scritu su traballu presenti ‘Arrègulas po ortografia, fonètica, morfologia e fueddàriu de sa Norma Campidanesa de sa Lìngua Sarda’.
Est una proposta chi fait contu de sa realidadi, chi iat a bolli nai de su tretu stòricu chi est faendi oindii sa Sardìnnia in sa chistioni de sa Lìngua. Duncas no circant una lìngua artificiali de fai nasci in laboratòriu, comenti po malasorti megant de circai de fai de unu tretu de tempus in Sardìnnia.
Po contras in is Arrègulas s’agatat po primu cosa ca sa Sardìnnia no est lòmpia ancora a un’aunitzamentu de sa Lìngua e duncas sa Lìngua sarda est mancai una, ma a duas (macro) bariedadis diatòpicas (diasistemas sintzillus etotu) e literàrias chi tenint – e depint tenni – sa matessi dinnidadi: su Campidanesu e su Logudoresu.
Insandus su lìburu proponit, po primu cosa, s’arreconnoscimentu de is duas macrobariedadis, e po segundu cosa, abarrendi in su Campidanesu, proponit una Norma campidanesa, cun arrègulas, comenti narat su tìtulu, po s’ortografia, sa fonètica, sa morfologia e su fueddàriu de su Campidanesu.
Ma de cali Campidanesu fueddat su Comitau Scientìficu? Forsis ca sa fueddada campidanesa puru no est partzia in medas e medas dialetus? Est berus, ma acanta a custus dialetus s’est stantargiada in is sèculus, gràtzias a su traballu sena de pàsiu de is Cantadoris unu Campidanesu literàriu, chi, a nai, no est de peruna tzitadi o bidda, ma chi totus is Sardus de su Cabu de Bàsciu cumprendint, aprètziant e portant che a espressada insoru in forma e in sustàntzia literària. Est custa sa fueddada, chi si podit nai chi setzat prus in artu de totus is dialetus, chi su Comitau Scientìficu proponit e chi podit fai cuncordai a manera discansosa totu is Campidanesus, ca cun custa faina no proponint sceti s’apretziamentu de un’arrichesa linguìstica e literària manna ma puru sa lìngua nosta de bartzolu chi eus sèmpiri disigiau e a bortas surrungiau.

Graziano Milia
Presidenti de sa Provìntzia de Casteddu

« Previous Page